Nedim “Şarkı” Şiir İncelemesi


Şarkı
Sevdiğim cânım yolunda hâke yeksân olduğum
Îyddir çık nâz ile seyrâna kurbân olduğum
Ey benim aşkında bülbül gibi nâlân olduğum
Îyddir çık nâz ile seyrâna kurbân olduğum
Cümle yârân sana uşşâk olduğun bilmez misin
Cümlenin tâkatları tâk olduğun bilmez misin
Şimdi âlem sana müştâk olduğun bilmez misin
Îyddir çık nâz ile seyrâna kurbân olduğum
Gâhi Feyzâbâd’a doğru azmedip eyle safâ
Âsafâbâd’a gelip gâhî salın ey mehlikâ
Gel hele gör sahn-ı Sa’dâbâd’a hîç olmaz behâ
Îyddir çık nâz ile seyrâna kurbân olduğum
Kaplatıp gül-penbe şâli ferve-i semmûruna
Ol siyeh zülfü döküp ol sîne-i billûruna
Itr-ı şâhîler sürüp ol gerden-i kâfûrına
Îyddir çık nâz ile seyrâna kurbân olduğum
Sen açıl gül gibi zâr ile hezâr olsun Nedîm
Bend bend olsun han-ı zülfün şikâr olsun Nedîm
Sen salın cânâ yolunda hâksâr olsun Nedîm
Îyddir çık nâz ile seyrâna kurbân olduğum
                                                      Nedim
Günümüz Türkçesiyle
1.dörtlük
Sevdiğim, canım, yolunda toprakla bir olduğum! Kurban olduğum, bayramdır, nazla gezmeye çık! Ey aşkı uğruna bülbül gibi ağlayıp feryat ettiğim! Kurban olduğum, bayramdır, nazlı nazlı gezin dolaş.
2.dörtlük
Bütün dostların sana âşık olduğunu bilmez misim? Hepsinin artık tahammüllerinin kalmadığını bilmez misin? Şimdi herkesin seni özlediğini bilmez misin? Kurban olduğum, bayramdır, nazla gezmeye çık!
3.dörtlük
Bazen Feyzâbâd’a doğru gidip eğlen, bazen de Âsafâbâd’a gelerek salınarak yürü ey ay yüzlü! Hele gel de Sadâbâd meydanının paha biçilmez güzelliğini gör. Kurban olduğum, bayramdır, nazla gezmeye çık!
4.dörtlük
Gül pembe şalı, samur kürküne kaplatarak o siyah zülfü billur göğsüne dökerek ve o bembeyaz gerdanına ıtrışahîler (güzel koku) sürerek gezmeye çık, kurban olduğum, bayramdır.
5.dörtlük
Sen gül gibi açıl da Nedim ağlamaktan bülbül olsun. Zülfünün kıvrımları düğüm düğüm olsun, Nedim de onlara tutunsun, avlansın. Ey sevgili, sen salın da Nedim ayağının altına serilsin. Kurban olduğum, bayramdır, nazla gezinmeye çık.
Şiirin Biçim Yönünden İncelenmesi
Nazım biçimi: şarkı
Nazım birimi: dörtlük
Ölçüsü: aruz ölçüsü
Kalıbı: “fâilâtün / fâi lâtün / fâilâtün /fâilün”
Uyak şeması: a-a(n)-a-a(n) / b-b-b-a(n) / c-c-c-a(n) / d-d-d-a(n) / e-e-e-a(n) biçimindedir. (İkinci dize ve dörtlüklerin son dizeleri nakarattır.)
Ahenk Unsurları (Uyak ve Redifler)
---yeksân olduğum
---kurbân olduğum (nakarat)
---nâlân olduğum     “olduğum” redif; “-ân” zengin uyak
Îyddir çık nâz ile seyrâna kurbân olduğum (nakarat)
---uşşâk olduğun bilmez misin
---tâk olduğun bilmez misin
---müştâk olduğun bilmez misin   “olduğun bilmez misin” redif; “-âk” zengin uyak
---(nakarat)
--- safâ
---mehlikâ
---behâ       “-â” tam uyak
---(nakarat)
---semmûruna
---billûruna
---kâfûruna   “-una” redif; “-ûr” zengin uyak
---(nakarat)
---hezâr olsun Nedîm
---şikâr olsun Nedîm
---hâksâr olsun Nedîm   “olsun Nedîm” redif; “-âr” zengin uyak
---(nakarat)
Dil ve Anlatım
Nedim, özellikle şarkılarındaki söyleyiş güzelliği ile Türk şiir dilinin ustalarından biridir. İstanbul Türkçesini ustaca kullanan şairin coşkulu bir söyleyiş tarzı vardır.
Şair, divan şiirinde ilk kez yaşamayı, dünya nimetlerinden olabildiğince yararlanmayı öne çıkaran anlayışın öncülüğünü yapmıştır. Şiirlerinde hep yaşadığı çevreyi, gördüklerini yani İstanbul’un semtlerini dile getirmiştir. Divan edebiyatındaki soyut sevgili ve mekânlar Nedim’in şiirinde somuta dönüşür. Gezinti ve eğlence yerleri Feyzâbâd, Âsafâbât,  hayali değil gerçek mekânlardır.
Şair, yaşadığı dönemin dilini hassasiyetle kullanır. Sevgiliyi anlatırken sözü etkili kullanmaya özen gösterir. Şiirdeki önemli özelliklerden biri de üzüntüden, dertten uzak bir dünya görüşünün yansımalarını taşıyor olmasıdır. Şiirdeki anlam inceliği ve özgünlük şairin önemli özelliklerindendir. Söyleyiş neşeli ve coşkuludur.
Şiirdeki Söz Sanatları
“Ey benim aşkından bülbül gibi nalân olduğum”
“Ey” seslenmesinde nida, şairin kendini bülbüle benzetmesinde teşbih sanatı var.
Şimdi sana müştak olduğum bilmez misin dizesinde istifham (soru sorma) ve mübalağa (abartma) sanatları var.
“Salın ey mehlika sözünde” “ey” nida (seslenme) sanatı, “mehlika” (ay yüzlü) sevgili anlamında kullanılmıştır istiare sanatı var.
“Sine-i billuruna” sözünde teşbih sanatı var.
“Sen açıl gül gibi zâr ile hezâr olsun Nedîm”
“Sen açıl gül gibi” ve “hezar (bülbül) olsun Nedim” sözlerinde teşbih sanatı var.
Şiirin teması: “sevgiliye duyulan özlem”
Şiirin Anlam Yönünden İncelenmesi (Açıklama – Yorum)
Şairin en çok işlediği konuların başında “sevgili” gelir. Sevgili şairin ilham kaynağıdır ve şarkıların yazılmasının sebebidir. Sevgilinin bakışı edalıdır, nazlıdır, gizli anlamlar içerir. Şarkıların güzelliğini nazla, oyun yapan sevgili arttırır. Sevgiliye ait özellikler aynı zamanda şiiri güzelleştiren unsurlardır.
Birinci dörtlükte şairin sevgiliye duyduğu hisler dile getirilmiştir. Bu dörtlükten anlaşıldığına göre şair, sevgiliyi uzun süredir görememiş ve özlemiştir. Bayramda insanlar birbirini ziyaret eder, gezer, eğlenir ve hayatın onlara yüklediği sıkıntılardan birkaç günlüğüne de olsa uzaklaşır. Şair de bu bayram gününde sevgiliyi görmek ve ona olan özlemini gidermek istiyor. Ona olan duygularını “yolunana toprak olduğum”, “kurban olduğum”,  “bülbül gibi feryat ettiğim” sözleriyle dile getiriyor.
İkinci dörtlükte sevgilinin nitelikleri ve başkalarının sevgiliye bakışı anlatılıyor. Buna göre sevgilinin pek çok aşığı vardır. Ancak Nedim onları düşman olarak değil dost olarak görmektedir. Bunun nedeniyse onlarla aynı hisleri paylaşıyor olmasıdır. Nedim gibi bütün âşıkları sevgiliyi özlemiş, onu görebilmek için dışarı çıkmasını beklemektedir.
Üçüncü dörtlükte şair, o zamanın ünlü eğlence ve mesire yerlerinden söz ediyor. Sevgilinin nerelerde gezmesi gerektiğini söylüyor. Feyzâbâd ve Âsafâbâd o dönemin İstanbul’daki ünlü eğlence yerleridir. Aynı zamanda bu yerler gençlerin birbirini görebildiği yegâne yerlerdir. O dönemin gelenek ve görenekleri göz önüne alınınca şairin neden böyle bir şey istediği daha iyi anlaşılır.
Dördüncü dörtlükte şair sevgiliyi nasıl görmek istediğini dile getiriyor. Buna göre sevgili gül pembe şalıyla, samur kürküyle, siyah saçlarını göğsüne dökerek ve gerdanına güzel kokular sürerek dolaşmalıdır.
Son dörtlükte şair sevgiliye olan duygularını ve isteklerini dile getiriyor. Bunu da gül ile bülbülün aşkını işaret ederek yapıyor. Bülbül güle öylesine âşıktır ki gece boyunca ona kavuşmak için feryat eder. Ancak gül sabah olunca açar. Bülbül ise bütün gece feryat etmekten yorgun düşmüş ve uykuya dalmıştır. Bu nedenle gül ve bülbül birbirlerine âşık olmalarına rağmen bir türlü kavuşamazlar. Nedim de tıpkı bülbül gibi aşkından feryat etmekte ancak sevgiliye bir türlü kavuşamamaktadır. Bu tutku onu yiyip bitirmektedir. Nasıl ki bülbül güzel sesiyle ötüp güle aşkını anlatıyorsa şair de sevgiliye olan aşkını şiir yazarak anlatmaya çalışıyor.
Şiirin tamamında sevgiliye duyulan özlem, aşk ve hayranlık anlatılmıştır. Dörtlükler arasındaki tek bağlantı sevgilidir. Nedim’in bu şarkısını diğer divan şiirlerinden farklı kılan söyleyişindeki ustalık ve özgünlüktür.

EN ÇOK OKUNANLAR

Faruk Nafiz Çamlıbel “Sanat” Şiir İncelemesi

Yahya Kemal Beyatlı “Sessiz Gemi” Şiir İncelemesi

Cahit Sıtkı Tarancı “Otuz Beş Yaş” Şiir İncelemesi

Necip Fazıl Kısakürek “Kaldırımlar” Şiir İncelemesi

Ahmet Haşim “Merdiven” Şiir İncelemesi