Mesnevi Nedir


Mesnevi
Divan edebiyatı nazım şekillerinden biri olan mesnevinin sözlük anlamı “ikişerli” demektir. Edebiyat terimi olarak “her beyti kendi arasında kafiyeli bir nazım biçimi” demektir. Beyit sayısında sınırlama yoktur.
Beyitlerin ayrı ayrı olmasının yanında, her beytin anlamının kendi içinde tamamlanması zorunludur. Beyitler arasında yalnızca konu bütünlüğüne dikkat edilmiştir.
Mesneviler aruzun kısa kalıplarıyla yazılır.
Aynı şair tarafından kaleme alınmış beş mesneviye “hamse” denir. Hamse geleneğini başlatan sanatçı Genceli Nizami’dir. Nizami mesnevi tarzında İran edebiyatının en büyük şairidir.
Mesnevinin ana bölümler biçiminde kurgulanmış kendine özgü bir yapısı vardır.
Mesnevinin Unsurları
Mesneviler; besmele, dibace (ön söz), tevhid, münâcât, mi’râciye (mi’râc-ı nebi), medh-i cihâr-yâr-ı güzîn, sebeb-i te’lîf (eserin yazılış sebebi), âğâz-ı dâstân (konuya başlangıç), hâtime (sonuç) sırasına göre yazılır. Konu ne olursa olsun bir mesnevide bu bölümlerin çoğu bulunur.
Mesnevide olaylar bir masal anlatımı ile sürer. Anlatış ve tasvirler akıl ve mantık sınırlarını aşar. Yer ve zaman belirsizdir. Tasvirlerde aşırı abartmalar göze çarpar. Hikâye kahramanları olağanüstü özelliklere sahiptir. Ağırlık merkezi aşk olan mesnevilerde cin, peri, dev, cadı, ejderha gibi masal motifleri de bulunur. Bazen bu imajlar tasavvufi ve alegorik-sembolik nitelikler gösterebilirler.
Mesnevi Türünün Özellikleri
Fars edebiyatından alınan bir nazım biçimidir.
Her beyit kendi arasında uyaklıdır. Beyitler arasında anlamca bir bütünlük vardır.
Aruzun kısa kalıplarıyla yazılır.
Divan edebiyatının en uzun nazım biçimidir, hikâye işlevini görür.
Mesnevilerde genellikle Aşk (Leyla ile Mecnun), din-tasavvuf (Mevlid), didaktik-ahlaki (Hayriyye), savaş ve kahramanlık (Gazavatname), bir şehrin anlatımı (Şehrengiz), mizah (Harname), ilim (Kıyafetname), sözlük bilgisi (Tuhfe-i Vehbi), tarih (Muradname) gibi konular işlenir.
Bir şairin beş mesnevisinden oluşan eserlerine “hamse” denir.
Türk edebiyatında ilk mesnevi örneği “Kutadgu Bilig” adlı eserdir.
Anadolu’daki ilk hamse sahibi şair, Hamdullah Hamdi’dir. Ancak Türk edebiyatının geneline bakınca, ilk hamse sahibi şair, Ali Şir Nevai kabul edilir.
Türk Edebiyatında Mesnevi Yazan Şairler ve Eserleri
Türk edebiyatında ilk büyük mesnevi, Yusuf Has Hacip’in 12.yüzyılda kaleme aldığı, 6 000 beyitten oluşan “Kutadgu Bilig”dir. Mevlana’nın 13.yüzyılda yazdığı 25 618 beyitlik “Mesnevi”si ve aynı yüzyılda yazılan Seyyad Hamza’nın 1 500 beyitlik “Yusuf u Züleyha” adlı mesnevisi edebiyatımızın önemli mesnevileridir. Mesnevi alanında etkili olan diğer şairler; Yunus Emre (Risaletü’n Nushiyye), Âşık Paşa (Garipname), Ahmedi (İskendername), Süleyman Çelebi (Vesiletü’n Necat), Şeyhi (Hüsrev ü Şirin, Harname), Ali Şîr Nevaî (Hamse), Fuzûlî (Leyla vü Mecnun, Beng ü Bade), Taşlıcalı Yahya (Hamse), Nâbi (Hayriyye, Hayrabat, Sûrname), Şeyh Galip (Hüsn ü Aşk) şeklinde sıralanabilir.

EN ÇOK OKUNANLAR

Faruk Nafiz Çamlıbel “Sanat” Şiir İncelemesi

Yahya Kemal Beyatlı “Sessiz Gemi” Şiir İncelemesi

Cahit Sıtkı Tarancı “Otuz Beş Yaş” Şiir İncelemesi

Necip Fazıl Kısakürek “Kaldırımlar” Şiir İncelemesi

Ahmet Haşim “Merdiven” Şiir İncelemesi