Koşma Nazım Biçimi Nedir


Koşma
Türk edebiyatında koşuk türüne dayanan; aşk, ayrılık, ölüm, doğa, kahramanlık, özlem gibi konuların işlendiği nazım biçimine koşma denir. Halk edebiyatının en yaygın ve en sevilen şiir türüdür.
Koşma genellikle hece ölçüsünün 8’li ve 11’li kalıplarıyla söylenir.
Nazım birimi dörtlüktür. Genellikle üç, beş arası dörtlükten oluşur.
Koşmanın uyak örgüsü; “aaab cccb dddb”, “abab cccb dddb”, abxb dddb eeeb”, “aaaa bbba ccca” biçimlerinden biri olabilir.
Koşmalarda genellikle yarım uyak kullanılır.
Şiirin son dörtlüğünde şairin mahlası bulunur.
Dili sade; anlatımı yalın, açık ve içtendir.
Koşmalar işledikleri konulara göre çeşitli adlar alır. Bunlar aynı zamanda nazım türleridir.
Konularına Göre Koşmalar
Konularına göre koşmalar dörde ayrılır:
Güzelleme
Âşık edebiyatında insan ve doğa güzelliklerini işleyen koşmalara denir.
Koçaklama
Konusu savaş, yiğitlik, kahramanlık olan koşmalara denir. Coşkulu ve yüksek tempolu söyleyişleri vardır. Bu türün en güzel örneklerini Köroğlu ve Dadaloğlu vermiştir.
Taşlama
Bir kimseyi yermek veya toplumun bozuk yönlerini iğneleyici bir dille eleştirmek için söylenen koşmalara denir.
Ağıt
Doğal afetler, ölüm, salgın hastalık ve benzeri durumlarda, korku, heyecan, üzüntü, isyan gibi duyguları ifade etmek için söylenen koşmalardır. Ağıt söylemeye “ağıt yakma”, ağıt söyleyenlere de “ağıtçı” denir.
Ezgilerine ve Yapılarına Göre Koşmalar
Koşmalar ezgilerine ve yapılarına göre ikiye ayrılır:
Ezgilerine göre koşmalar: Özel bir ezgiyle okunurlar. Ankara koşması, Acem koşması, Kerem koşması, Gevheri koşması, Sivrihisar koşması gibi isimler alırlar.
Yapılarına göre koşmalar: Yapılarına göre koşmalar yediye ayrılır.
Düz koşma: Âşık edebiyatında en sık kullanılan koşma türüdür. Bu tür “adi koşma” diye de adlandırılır.
Yedekli koşma: İki şekli vardır. Birincisi “koşma-mani” halidir. Koşma bendlerinin arasına bir bend ya da 7 heceli bir bend girer. İkincisi “yedekli koşma” diye adlandırılır. İlk bend 5, ikinci ve yedek sayılan bend 4 dizelidir.
Musammat koşma: Divan edebiyatındaki musammat gazele benzeyen, iç uyaklı koşmalardır. Her dizenin birinci ve ikinci kısımları uyaklıdır.
Ayaklı koşma: ilk bendin dize sonlarına, diğer bendlerin sadece son dizelerine “ziyade” eklenerek oluşturulur. Ziyadeler 5 hecelidir.
Zincirleme koşma: Bendlerin dördüncü dizesinin kafiyesi bir sonraki bendin ilk dizesinin başında tekrarlanan koşmalardır. Genellikle destanlarda kullanılır.
Zincirleme ayaklı koşma: zincirleme koşmalara ziyade eklenerek okunur.
Koşma şarkı: Her bendin dördüncü dizesiyle aynı olan kavuştaklı koşmalardır.

EN ÇOK OKUNANLAR

Faruk Nafiz Çamlıbel “Sanat” Şiir İncelemesi

Yahya Kemal Beyatlı “Sessiz Gemi” Şiir İncelemesi

Cahit Sıtkı Tarancı “Otuz Beş Yaş” Şiir İncelemesi

Necip Fazıl Kısakürek “Kaldırımlar” Şiir İncelemesi

Ahmet Haşim “Merdiven” Şiir İncelemesi