Halk Hikâyesi Nedir


Halk Hikâyeleri
Genellikle âşıklar (halk ozanı) tarafından dinleyicilerin karşısında anlatılan, nesilden nesile aktarılan, yer yer masal ve destan özellikleri taşıyan nazım - nesir karışık anonim eserlerdir.
Halk Hikâyelerinin Bölümleri
Fasıl: Âşık bu bölümde dinleyiciyi hazırlamak, ustalığını göstermek veya dinleyenlerin isteklerine cevap vermek için divani söyler. Ardından cinaslı bir türkü, bunun ardından da olağanüstü bir konunun yer aldığı bir tekerleme söyler.
Döşeme: Manzum ve mensur cümlelerden oluşan kalıplaşmış bir giriştir. Hikâyenin geçtiği yer ve zaman, hikâyenin kahramanları ve bunların aileleri tanıtılır.
Asıl konu: Aşk hikâyelerinde aşığın sevgilisine kavuşmak için çektiği sıkıntılar; dini-destanî hikâyelerde ise din ve kahramanlık konuları ağır basar.
Sonuç ve dua: Aşk hikâyelerinin büyük bir çoğunluğu sevgililer vuslata ermeden biter. Hikâye dua edilerek bitirilir.
Efsane: Hikâye ile ilgisi olmayan efsanede, vuslatın gerçekleşmediği hikâyelerde sevgililerin öbür dünyada vuslata erecekleri işaret edilir.
Konularına Göre Halk Hikâyesi Türleri
Aşk hikâyeleri: Toplum hafızasında uzun süre yaşayan aşkların konu alındığı halk hikâyeleridir. Bu hikâyelere; Kerem ile Aslı, Arzu ile Kanber, Tahir ile Zühre, Ercişli Emrah ile Selvihan örnek gösterilebilir.
Kahramanlık hikâyeleri: Tarihe mal olmuş kahramanları veya dinsel açıdan önemli kabul edilen erdemli kişileri konu edinen halk hikâyeleridir. Bu hikâyelere Danişment Gazi ile ilgili hikâyeler, Hayber Kalesi, Van Kalesi ile ilgili hikâyeler örnek gösterilebilir.
Destanî halk hikâyeleri: İçinde destanlara ait bazı özellikler barındıran halk hikâyeleridir. Bu hikâyelere Köroğlu ve Dede Korkut Hikâyeleri örnek olarak gösterilebilir.
Halk hikâyeleri, kaynaklarına göre: Türk, Arap ve Hint-İran olmak üzere üç grupta toplanır.
Halk Hikâyelerinin Genel Özellikleri
Halk hikâyeleri genellikle âşıklar tarafından kahvelerde, düğünlerde ve benzeri toplantılarda anlatılır.
Genellikle aşk konusunun işlendiği halk hikâyelerinde zaman zaman kahramanlık konularının ve dini konuların da işlendiği görülmektedir.
Nazım – nesir karışımı bu hikâyelerin gelişip yayılmasında saz şairlerinin önemli bir rolü vardır.
Halk hikâyelerinin manzum kısımları genellikle saz eşliğinde dile getirilir.
Belli yerlerinde tekerleme adı verilen belli söz kalıpları vardır.
Halk hikâyelerinin kahramanı genellikle âşık olur. Sevgilisine kavuşma yolunda çeşitli maceralar yaşayan âşık bazen sevgilisine kavuşur bazen de kavuşamaz. Ancak kesin bir sonla biter.
Aşk ve kahramanlık konularının çokça işlendiği halk hikâyelerinin gerçek, yaşanmış olaylardan ayıran kendine göre bir mantık örgüsü vardır. Bunun sonucu hikâye kahramanı ideal bir kişiliğe sahiptir. Halk hikâyelerinde kendi içinde tutarlı bir mantığa dayanmak şartıyla olmayacak şey yoktur.
Türk edebiyatında halk hikâyesi özelliklerine sahip ilk örnekler Dede Korkut Hikâyeleridir.

EN ÇOK OKUNANLAR

Faruk Nafiz Çamlıbel “Sanat” Şiir İncelemesi

Yahya Kemal Beyatlı “Sessiz Gemi” Şiir İncelemesi

Cahit Sıtkı Tarancı “Otuz Beş Yaş” Şiir İncelemesi

Necip Fazıl Kısakürek “Kaldırımlar” Şiir İncelemesi

Ahmet Haşim “Merdiven” Şiir İncelemesi