Gazel Nedir


Gazel
Divan edebiyatında çok yaygın olarak kullanılan bir nazım biçimidir.
Gazeller genellikle aşk, güzellik, sevgili, eğlence, bazen de felsefi konularda yazılır.
Beyit birimiyle yazılan gazellerin beyit sayısı genellikle 5-15 arasındadır.
Gazellerde aruz ölçüsünün bütün kalıpları kullanılır.
Gazelin ilk beyitinin mısraları birbiriyle, diğer beyitlerin ikinci mısraları ilk beyitle uyaklıdır. Uyak düzeni “aa ba ca da …” biçimindedir. Bazı gazeller redifleriyle adlandırılır.
Gazelin ilk beyitine “matla” (doğuş), son beyitine “makta” (bitiş, kesiliş) en güzel beyitine “beyt-ül gazel” ya da “şah beyit” denir.
Gazeller genellikle beş beyit olarak yazılır. Beşten az beyitle yazılan gazellere “gazel-i nâ-tamam” (eksik gazel, beş beyitle yazılanlara “penç beyt” (beş beyit), on beş beyitten uzun gazellere de “gazel-i mutavvel” (uzun gazel) denir.
Gazeller işledikleri konulara göre de değişik isimler alırlar. Aşkın verdiği mutluluk ya da acıyı dile getiren gazellere “aşıkane gazel”, dünya zevklerinden söz eden gazellere “rindane gazel”, doğrudan sevgilinin güzelliğinden bahseden gazellere “şuhane gazel”, tasavvuf düşüncesinin hakim olduğu gazellere “sufiyane” ya da “arifane gazel”, felsefi gazellere “hikemi gazel” denirdi.
Şair, mahlasını son beyitte (taç beyit) kullanır. Son beyitte mahlas kullanmak divan edebiyatı geleneklerinden olmasına rağmen, mahlasını önceki beyitlerde kullanan ya da hiç kullanmayan şairler olduğu da görülür. Şairlerin mahlaslarını kelimenin gerçek anlamını da çağrıştıracak biçimde kullanmalarına ise “hüsn-i tahallus” (mahlası güzel kullanma) denir. Mahlas beyitinden sonra birkaç beyitin daha bulunduğu gazellere “gazel-i müzeyyel”denir. Müzeyyel gazellerde zeyl (ek) kısımların konusu genellikle övgüdür.
Gazellerde konu bütünlüğü şart değildir, her beyitte ayrı bir konu işlenebilir. Bütün beyitler her bakımdan aynı etkileyicilikte kullanılmışsa “yek-avaz gazel”, konu bütünlüğü varsa “yek-ahenk gazel” adını alır.
Gazellerde ahengin yüksek olması için dize ortalarında iç uyaklı olan ve dörtlükler haline getirilebilen gazellere “musammat gazel” denir.
Bazı şairlerin Türkçe dışında, Arapça veya Farsça bazen de ikisiyle birlikte yazdığı mısralar görülür. Bu tür gazellere “mülemma gazel” denir. İki ayrı şairin birer mısra veya beyit yazarak birlikte oluşturdukları gazellere ise “gazel-i müşterek” (ortak gazel) denir.
Gazel, divan şairlerinin en çok kullandıkları nazım biçimidir. Divan şairleri arasında gazel yazmamış olan yoktur. Gazeller şairin yeteneklerini gösterdiği yegâne nazım biçimlerinden biridir. Gazel alanında isim yapmış şairler arasında Fuzuli, Bâki, Nedim, Nabi, Nef’i, Şeyh Galip sayılabilir.

EN ÇOK OKUNANLAR

Faruk Nafiz Çamlıbel “Sanat” Şiir İncelemesi

Yahya Kemal Beyatlı “Sessiz Gemi” Şiir İncelemesi

Cahit Sıtkı Tarancı “Otuz Beş Yaş” Şiir İncelemesi

Necip Fazıl Kısakürek “Kaldırımlar” Şiir İncelemesi

Ahmet Haşim “Merdiven” Şiir İncelemesi