Deneme Nedir


Deneme
Bir kişinin herhangi bir konuda duygu, düşünce ve görüşlerini paylaşmak amacıyla kesin hükümlere varmadan samimi bir üslupla yazdığı yazılara deneme denir.
Deneme tür ve üslup olarak pek çok türe yakındır. Bu yüzden de yazılması en zor olan türlerdendir. Deneme yazılırken samimi bir üslup kullanıldığı için sohbete, düşünce ortaya koyulurken fıkraya, duygular ortaya koyulurken eleştiriye yaklaşma riski her zaman vardır.
Denemeler iddialı olmayan, ispat kaygısı taşımayan, temel anlamda insan doğallığına dayanan eserlerdir. Toplumsal konulardan çok kişisel konulara, soyut dünyalara ve iç hesaplaşmalara daha yakındır.
Denemeye özgü bir konu türü yoktur. Özgürce seçilen bir konuda, yazarın kendi kendiyle konuşma havası içinde yazdığı yazı türüdür.
Denemeler düşünsel planla yazılır. Yazar, anlattıklarını kanıtlamak zorunda değildir. Bilimsellikten çok kişisellik vardır. Okuyucuyu kendisi gibi düşündürme kaygısı yoktur. Deneme, derin düşünceden çok, kişinin kendi dışındaki nesnelerle, herhangi bir konuda gerçek ya da hayali olarak girdiği diyaloğun ürünüdür.
Deneme yazarı olay, durum ve eşyalarla sıradan insanların göremediği, farkına varamadığı ayrıntıları, incelikleri, güzellikleri, olağanüstü yanları görebilen, onları okuyuculara ilginç görülebilecek biçimde yazıya dökebilen insandır.
Denemede düşünceler şiirsel, akıcı, içten bir üslupla yazılır. Bu bakımdan deneme yazılarının geniş halk kitlelerince kolayca ve rahatlıkla okunabilme özelliği vardır.
Deneme, dünya edebiyatında ilk olarak Fransız yazar Montaigne ile başladı.
Türk edebiyatında modern anlamda deneme türü gazeteyle birlikte ortaya çıktı. Tanzimat sonrasında, özellikle de servet-i fünun döneminde karşımıza çıkan deneme türü, asıl gelişimini cumhuriyet döneminde gerçekleştirdi.
Çeşitli konularda, çeşitli gazetelerde yayınlanan denemelerden bazıları daha sonra yazarları tarafından kitap haline getirildi. İlk deneme kitapları arasında; Ahmet Haşim’in “Bize Göre”,  Ahmet Rasim’in “Eşkâl-i Zaman”, Refik Halit Karay’ın “Bir Avuç Saçma, Bir İçim Su, İlk Adım”, Falih Rıfkı Atay’ın “Eski Saat, Niçin Kurtulmak, Pazar Konuşmaları, Bayrak” gibi kitaplarını sayılabilir.
Edebiyatımızda “denemeci” niteliği olan yazar sayısı oldukça azdır. Nurullah Ataç, Sabahattin Eyüboğlu, Suut Kemal Yetkin, Salah Birsel, Vedat Günyol, Enis Batur, Cemil Meriç bunlardan bazılarıdır.

EN ÇOK OKUNANLAR

Faruk Nafiz Çamlıbel “Sanat” Şiir İncelemesi

Yahya Kemal Beyatlı “Sessiz Gemi” Şiir İncelemesi

Cahit Sıtkı Tarancı “Otuz Beş Yaş” Şiir İncelemesi

Necip Fazıl Kısakürek “Kaldırımlar” Şiir İncelemesi

Ahmet Haşim “Merdiven” Şiir İncelemesi