Anı (Hatıra) Nedir


Anı
Bir kimsenin kendi hayatını, yaşadığı dönemde tanık olduğu ya da duyduğu olayları edebi değer taşıyan bir dille anlattığı yazılara denir.
Anılar, iz bıraktığı için unutulmayan ve hatırlamaya değer bulunan olayları anlatan yazı türüdür. Edebiyat alanındaki en yaygın türlerden biridir. Bu türde verilen eserlerin çok değişik alanlarda oluşu, ona belli bir sınır çizmeyi zorlaştırır. Anıların en önemli özelliği, yazarın hayatının belli bir kesitini alması ve çok sonra yazıya dökülmesidir.
İçlerinde anı türünün özelliklerinden bulunabilecek seyahatname, sefaretname, muhtıra, tezkire, menkıbe, günlük, otobiyografi ve tarih türleri ile anı türünü karıştırmamak gerekir. Bu türlerin her birinin yazılış amaçları ayrıdır. Ortak özellikleri ise yaşanmış olaylar üzerine kurulmuş olmalarıdır.
Anıların, tarihi gerçeklerin açıklanmasında önemli yardımları olur. Bazı anılar, o devrin tarihini yazacaklar için önemli birer belge niteliğindedir. Bundan dolayı anı yazarı, anılarını anlatırken tarihi gerçeklere dikkat etmelidir.
Anı ile günlük, en çok karıştırılan iki türdür. Bu iki tür arasındaki en önemli fark; günlükler yaşanırken günü gününe, anılar ise sonradan yazılır.
Anı türünde dürüstlük, samimiyet ve sorumluluk duygusu ön planda tutulmalıdır. Anı yazarken önce konu tespit edilmeli, sonra tutulan notlar ya da hafızada saklanan olaylar zinciri plana göre düzenlenmelidir. Anı yazılırken süslü, sanatlı bir anlatımdan kaçınmalı; açık, sade ve akıcı bir üslup kullanılmalıdır.
Anı Türünün Özellikleri
Yaşanmakta olan değil, yaşanmış olaylar anlatılır.
İnsan belleğinde iz bırakan olay ve olgular anlatılır.
Tarihsel gerçeklerin öğrenilmesine katkıda bulunduğu için tarihçilere ışık tutar.
Tanınmış bilim, sanat ve politika adamlarının yaşamlarını, çalışma ve araştırmalarını aydınlatmada yardımcı olur.
Yazarın unutulmasını istemediği olay ve durumları kalıcı kılar.
Anılar birinci kişi ağzından, kişisel yargılar ve yorumlarla anlatılır. 
Anı türünün Tarihsel Gelişimi ve Önemli Yazarları
Batıda çok yaygın bir türdür. İlk örneğini eski Yunan sanatçısı Ksenophon “Anabasis” adlı eseriyle vermiştir. Eflatun’un da anı türünde pek çok eseri vardır.
18.yüzyılda J.J. Rousseau’nın “İtiraflar”, Goldoni’nin “İyiliksever Somurtkan”, Goethe’nin “Şiir ve Gerçek”, Andre Gide’in “Jurnaller”; 19.yüzyılda Victor Hugo’nun “Gördüklerim”, Stendhal’ın “Bencillik Anılar”, Verlaine’nin “İtiraflar”, Tolstoy’un “İtiraflarım” adlı eserleri bu alanda verilen önemli eserlerdir. 20.yüzyılda ise dünyanın hemen hemen her ülkesinde çok sayıda yazar tarafından bu türde eserler verilmektedir.
Türk edebiyatında 7.yüzyıla ait “Göktürk Yazıtları” bu türün ilk örneği sayılmaktadır. 16.yüzyılda Babür Şah’ın yazdığı “Babürname”,  17.yüzyılda Ebul Gazi Bahadır Han’ın yazdığı “Seçere-i Türk”, Kâtip Çelebi ve Naima’nın birçok eseri bu türe örnek olarak gösterilebilir.
Edebi tür anlamındaki anı ise edebiyatımıza Tanzimat döneminde girmiştir. Önce Ebuziya Tevfik ve Ali Suavi çıkardıkları gazetelerde anılarını yayınladılar. Daha sonra bu türde başka yazarlar da eser vermeye başladılar.
Türk edebiyatında anı türünde verilen eserlerden bazıları:
Tanzimat döneminde; Akif Paşa’nın “Tabsıra”, Namık Kemal’in “Magosa Mektupları”, Ziya Paşa’nın “Defter-i Amal”, Ahmet Mithat Efendi’nin “Menfa”…
Servet-i Fünun döneminde; Ahmet Rasim’in “Eşkâl-i Zaman”, Halit Ziya’nın “Kırk Yıl”, Hüseyin Cahit Yalçın’ın “Edebi Hatıralar”…
Cumhuriyet döneminde; Yakup Kadri’nin “Zoraki Diplomat”, Ruşen Eşref Ünaydın’ın “Atatürk’ü Özleyiş”, Falih Rıfkı Atay’ın “Çankaya”, Halide Edip Adıvar’ın “Türk’ün Ateşle İmtihanı”, Yahya Kemal’in “Çocukluğum, Gençliğim, Siyasi ve Edebi Hatıralarım”, Ahmet Hamdi Tanpınar’ın “Kerkük Anıları”, Halikarnas Balıkçısı’nın “Mavi Sürgün”, Oktay Rıfat’ın “Şair Dostlarım”…
Ayrıca, Celal Bayar, İsmet İnönü, Kazım Karabekir ve Rauf Orbay gibi siyasi kişilerin yazdıkları anılar, yakın tarihimizi aydınlatması bakımından önemli eserlerdir.

EN ÇOK OKUNANLAR

Faruk Nafiz Çamlıbel “Sanat” Şiir İncelemesi

Yahya Kemal Beyatlı “Sessiz Gemi” Şiir İncelemesi

Cahit Sıtkı Tarancı “Otuz Beş Yaş” Şiir İncelemesi

Necip Fazıl Kısakürek “Kaldırımlar” Şiir İncelemesi

Ahmet Haşim “Merdiven” Şiir İncelemesi