Tezat (Zıtlık) Sanatı


Bir söz ya da dizede zıt anlamlı sözcüklerden hareketle iki zıt düşüncenin karşılaştırılmasıyla tezat sanatı yapılır.
Tezat sadece zıt anlamlı kelimelerin bir arada kullanılması değildir. Birbirine zıt özelliklerin de belirtilmesi gerekir. Örneğin: “Güleriz ağlanacak halimize” sözünde tezat vardır. Çünkü burada gülmek ve ağlamak sözleri sadece zıt anlamlı değil, aynı zamanda birbirine zıt iki davranışın da ifadesidir.
Var olan yokluğun ömrünü sürüyorum”  Necip Fazıl Kısakürek
Bu dizede “var-yok” kelimeleri arasında tezat vardır.
“Ne efsunkâr imişsin ah ey didâr-ı hürriyet
  Esir-i aşkın olduk gerçi kurtulduk esaretten Namık Kemal
(Ey hürriyetin güzel yüzü, sen ne büyüleyiciymişsin, gerçi kurtulduk esaretten ama senin aşkının esri olduk.)
Bu dizelerde hürriyet ve esaret kelimeleri arasında tezat sanatı vardır.
“Meyhane mukassi görünür taşradan amma
  Bir başka ferah başka letâfet var içinde” Nedim
Bu beyitte sıkıntılı göründüğü ancak içinde ferah ve latif olduğu söylenerek tezat yapılıyor.
“Karlar etrafı beyaz bir karanlığa gömdü
  Kar değil gökyüzünden yağan beyaz ölümdü”
Bu dizelerde beyaz ve karanlık kelimeleri bir arada kullanılarak tezat yapılmıştır.
“Ben de gördüm güneşin doğarken battığını
  Esrarlı bir bakışın gönlü kapattığını”
Bu dizelerde birbirine zıt olan doğmak ve batmak kelimeleri bir arada kullanılarak tezat yapılmıştır.

EN ÇOK OKUNANLAR

Faruk Nafiz Çamlıbel “Sanat” Şiir İncelemesi

Yahya Kemal Beyatlı “Sessiz Gemi” Şiir İncelemesi

Cahit Sıtkı Tarancı “Otuz Beş Yaş” Şiir İncelemesi

Necip Fazıl Kısakürek “Kaldırımlar” Şiir İncelemesi

Ahmet Haşim “Merdiven” Şiir İncelemesi