Tevriye (İki Anlamlılık) Sanatı


Bir kelimenin yakın anlamını söyleyip uzak anlamını kastetmeye tevriye denir. Tevriye gerçekte örtmek, amacını gizlemek anlamlarına gelir. Tevriyede kullanılan kelimelerin her iki anlamı da gerçek anlamdır, ancak yakın anlam değil uzak anlam kastedilir.
Örnekler:
“Bâkî çemende hayli perişan imiş varak
  Benzer ki bir şikâyeti var rüzgârdan
Bu dizelerde “rüzgâr” sözcüğü hem gerçek anlamda (yel) hem de zaman anlamlarında kullanılmıştır. Asıl kastedilen zamandır. Bâkî’nin şikâyeti zamandandır çünkü yaşlanmıştır.
“Bu kadar letafet çünkü sende var
  Beyaz gerdanında bir de ben gerek” Erzurumlu Emrah
Bu beyitte geçen “ben” sözcüğüyle tevriye yapılmıştır. Şair “ben” kelimesiyle insan vücudunda çıkan koyu lekeyi söylüyor ama asıl kastettiği kendisidir.
“Hani selamı hani bir peyamı cananın
  Saba senin de işin hep heva imiş yazık”
Bu beyitte “heva” sözcüğü tevriyeli kullanılmıştır. Heva hem hava hem de istek anlamlarında kullanılmıştır.
“Tahir Efendi bana kelp demiş
  İltifatı bu sözde zahirdir,
  Maliki mezhebim benim zira
  İtikadımca kelp tahirdir.”  Nef’i
Bu beyitte kelp (köpek) sözünde kelp hem temiz hayvandır, hem de asıl köpek Tahir Efendi’dir anlamları çıkmaktadır. Asıl kastedilen Tahir Efendi’nin köpek (aşağılama amacıyla kullanılmış) olduğudur.

EN ÇOK OKUNANLAR

Faruk Nafiz Çamlıbel “Sanat” Şiir İncelemesi

Yahya Kemal Beyatlı “Sessiz Gemi” Şiir İncelemesi

Cahit Sıtkı Tarancı “Otuz Beş Yaş” Şiir İncelemesi

Necip Fazıl Kısakürek “Kaldırımlar” Şiir İncelemesi

Ahmet Haşim “Merdiven” Şiir İncelemesi