Tariz (Tersini Söyleme) Sanatı


Birini küçük düşürmek ve onunla alay etmek amacıyla söylenecek sözü tam tersi olan bir sözle nükte yaparak anlatma sanatına tariz denir. Taş atma anlamına gelir.
Tarizde hoş bir şekilde ifadenin yönünü değiştirerek sitemde bulunma söz konusudur. Örneğin çok cimri bir kişi için “ne kadar cömert” demek bir tarizdir.
Tariz sanatında söz gerçek ya da mecaz anlam yerine, doğrudan zıddıyla kullanılır. Sözün gerçek anlamı doğru görünse de amaç onun zıddını anlatmaktır. Bu sanatın etkili olması için nazik ve nükteli söylenmesi gerekir.
Örnekler:
“Bir yetim görünce döktür dişini
  Bozmaya çabala halkın işini
  Günde yüz adamın vur kır dişini
  Bir yaralı sarmak için yeltenme”
Şair, yetime zarar verenleri, halkın işini bozanları nazik bir dille ve tersini söyleyerek eleştirmektedir. Asıl söylemek istenen; yetimin incitilmemesi, halka yardım edilmesi ve insanlara iyi davranılmasıdır.
“Vermedi ablukada şan-ı donanmaya halel
İngiliz devletine olsa sezadır amiral”
Osmanlı devletinin son dönem sadrazamlarından Ali Paşa, Girit seferinden başarı gösteremeden döner. Ali Paşa’yla arası iyi olmayan Ziya Paşa, bu olay üzerine ilk dizede Ali Paşa’nın Türk donanmasının şerefini düşürdüğünü; ikinci dizede Ali Paşa’nın bir donanmayı idare edebilecek kapasitede olmadığını belirtiyor.
“Bize kâfir demiş müfti efendi.
  Tutalım ben diyem ona müselman
  Varıldıkta yarın rûz-ı mahşerde”
  İkimiz de çıkarız anda yalan”  Nef’i
Bu dörtlüğün ikinci dizesinde şair sanki kendisine hakaret eden müftüyü övüyormuş gibi görünse de aslında aşağılamaktadır. Bu dizeler tariz sanatına güzel bir örnektir.

EN ÇOK OKUNANLAR

Faruk Nafiz Çamlıbel “Sanat” Şiir İncelemesi

Yahya Kemal Beyatlı “Sessiz Gemi” Şiir İncelemesi

Cahit Sıtkı Tarancı “Otuz Beş Yaş” Şiir İncelemesi

Necip Fazıl Kısakürek “Kaldırımlar” Şiir İncelemesi

Ahmet Haşim “Merdiven” Şiir İncelemesi