Leff ü Neşr (Sıralı Açıklama) Sanatı


Toplayıp dağıtmak anlamına gelen leff ü neşr, bir söz ya da beytin ilk bölümünde en az iki şeyi söyleyip sonra onlardan her biriyle ilgili benzerlik ve karşılıkları kullanma sanatıdır.
Sanatçı, şiirde en az iki şeyden bahsettikten sonra bunların her birine ait olan özellikleri, fiilleri sıralar ya da açıklar. Leff ü neşr, söylenen kelimelerin sıralanışına göre ikiye ayrılır:
1. Leff ü neşr-i mürettep (düzenli leff ü neşr): Birinci ve ikinci kelimelerin aynı sıra içinde söylenmesi ile oluşur. Birinci dizede verilen sözcüklerin karşılıkları sırasıyla verilir.
“Nedir bu savaş insanlarda barışa azim yok mu?
  Kan dökücü mızrağı atıp zeytin dalı tutmak yok mu?”
Bu beyitte birinci dizede verilen “savaş / barış” sözcükleriyle ilgili sözler “mızrak / zeytin dalı” ikinci dizede sırasıyla verilmiş ve düzenli leff ü neşr yapılmıştır. Burada mızrak savaşı, zeytin dalı da barışı simgelemektedir.
2. Leff ü neşr-i gayri mürettep (dağınık leff ü neşr): Birinci ve ikinci kelimelerin çapraz veya karışık söylenmesiyle yapılır.
“Fikr-i zülfün dilde tâb-ı sûz-ı ışkun sinede
  Nârdur külhanda güya mârdur gencînede” Nef’î
(Saçının gönüldeki düşüncesi sanki hazineyi bekleyen bir yılan,
 aşkının sinedeki yakıcı harareti de külhandaki ateştir.)
Bu beyitte ilk dizedeki zülf (saç), dil (gönül), tab-ı suz-ı ışk (aşkın yakıcı harareti) ve sine (göğüs) ile ikinci dizedeki nar (ateş), külhan (ocak), mar (yılan) ve gencine (hazine) kelimeleri birbirleriyle ilişkilendirilerek leff ü neşr yapılmıştır. Ancak birinci dizedeki kelimelerle ilişkili ikinci dizedeki kelimeler karışık bir şekilde verildiği için leff ü neşr-i gayri mürettep yapılmıştır.
Başka örnekler:
“Gönlümde ateştin, gözümde yaştın
  Ne diye tutuştun, ne diye taştın” Hicranî
Birinci dizedeki “ateş / yaş” kelimeleriyle ilgili olan “yaş / taşmak” kelimeleri ikinci dizede verilerek leff ü neşr yapılmıştır.
“Sakın bir söz söyleme… Yüzüme bakma sakın
  Sesini duyan olur, sana göz koyan olur.” Faruk Nafiz Çamlıbel
İlk dizedeki “söz söyleme” ve “bakma” ile ikinci dizedeki “sesini duyan” ile “göz” kelimeleri arasında leff ü neşr vardır.
“Deli eder insanı bu deniz, bu gökyüzü
  Göz kırpar yıldızlar, türkü söyler balıklar” Cahit Öztürk
Bu dizelerde “deniz / gökyüzü”, “yıldızlar / balıklar” arasında leff ü neşr sanatı vardır.

EN ÇOK OKUNANLAR

Faruk Nafiz Çamlıbel “Sanat” Şiir İncelemesi

Yahya Kemal Beyatlı “Sessiz Gemi” Şiir İncelemesi

Cahit Sıtkı Tarancı “Otuz Beş Yaş” Şiir İncelemesi

Necip Fazıl Kısakürek “Kaldırımlar” Şiir İncelemesi

Ahmet Haşim “Merdiven” Şiir İncelemesi