Hüsn-i Ta’lil (Güzel Neden Bulma) Sanatı


Bir olay, olgu ya da durumun gerçek nedenini bir yana bırakıp onu güzel bir nedene bağlama sanatına hüsn-i ta’lil denir.
Bu sanatta şair, sözünü ettiği olayın ya da durumun asıl nedenini bilir ama bilmiyormuş gibi o olaya ya da olguya başka bir neden bulur. Bu neden gerçek değil güzel bir nedendir. Şair, dış dünyaya duygularının penceresinden bakar ve bu sanata başvurur, böylece şiirini değişik bir hayal dünyasıyla zenginleştirir.
Örnekler:
“Gül-i ruhsaruna karşu gözümden kanlı akar su
  Habibim fasl-ı güldür bu akar sular bulanmaz mı”  Fuzûlî
(Gül yanağına karşı gözümden kanlı gözyaşı akar
sevgilim, gül mevsimidir bu, akarsular bulanmaz mı?)
Şair sevgili için döktüğü kanlı gözyaşlarını bahar mevsimine bağlıyor. Baharda eriyen karlar bulanık akar diyerek güzel bir nedene bağlıyor.
“Seni seyr etmek için reh-güzer-i gülşende
  İki cânibde durur serv-i hırâman saf saf”  Bâki
(Nazla salınan serviler, gül bahçesinin yolunda seni seyretmek için iki yanda saf saf durur.)
Yolun iki tarafında servilerin dikili duruşları doğal bir olaydır. Ancak şair bunu yolda yürüyen sevgiliyi seyretmek için bekledikleri şeklinde güzel bir nedene bağlamıştır.
“Sen yoksun hiçbir şey yok
  Güneşin rengi
  Ağustos yıldızlarının sıcaklığı
  Karanfil kokusu”  Suat Taşer
Şair, güneşin renginin, ağustos yıldızlarının sıcaklığının ve karanfil kokusunun olmayışını sevgilisinin yokluğuna bağlıyor.
“Güzel şeyler düşünelim diye
  Yemyeşil oluvermiş ağaçlar” Cahit Sıtkı Tarancı
Şaire göre ağaçlar insanların mutlu olmasını, güzel şeyler düşünmesi için yemyeşil olmuştur. Bu ağaçların yeşil olmasını gerçek nedeninin dışında güzel ve etkileyici bir nedene bağlamıştır.

EN ÇOK OKUNANLAR

Faruk Nafiz Çamlıbel “Sanat” Şiir İncelemesi

Yahya Kemal Beyatlı “Sessiz Gemi” Şiir İncelemesi

Cahit Sıtkı Tarancı “Otuz Beş Yaş” Şiir İncelemesi

Necip Fazıl Kısakürek “Kaldırımlar” Şiir İncelemesi

Ahmet Haşim “Merdiven” Şiir İncelemesi